Biogaz, oba hojalygynyň galyndylary, lagym, azyk galyndylary we poligon gazy ýaly organiki maddalaryň dargamagyndan emele gelýän täzelenýän ýangyçdyr. Esasan metandan (CH₄) we kömürturşy gazyndan (CO₂) ybarat bolup, ony elektrik öndürmek üçin adaty ýangyçlara amatly alternatiwa edýär. Gaz generator toplumlarynda (gensetlerde) biogazyň nädip netijeli ulanylyp bilinjekdigi:
1. Biogaz önümçiligi
Gaz generatorynda ulanmazdan ozal, arkaly biogaz öndürilmelidir anaerob siňdiriş . Bu proses öz içine alýar:
· Kislorodsyz gurşawda organiki galyndylar
· Galyndylary biogaza öwürýän mikroorganizmler
· Öndürilen biogazlary gaz geçirmeýän gaplarda ýygnamak we saklamak
2. Biogaz arassalamak we şert
Çig biogazda ýaly hapalar bar kömürturşy gazy (CO₂), wodorod sulfidi (H₂S) we suw bugy , bu bejerilmese motoryň zaýalanmagyna sebäp bolup biler. Arassalamak prosesi şulary öz içine alýar:
· Kükürtlendirme - poslamagyň öňüni almak üçin wodorod sulfidini aýyrmak
· Dehumidifikasiýa - tionanmagyň netijeliligini ýokarlandyrmak üçin artykmaç çyglylygy aýyrmak
· CO₂ aýyrmak - Has gowy energiýa çykarmak üçin metanyň konsentrasiýasyny güýçlendirmek
3. Biogaz generator toplumlarynda ýanmak
Arassalanansoň, biogaz gaz generatoryna (genset) iýmitlenýär we üýtgedilen içerki ýangyç hereketlendirijisinde ýanýar. Bu proses aşakdaky ýaly işleýär:
1. Howa we biogaz garyndysy
Dolandyrylýan howa-gaz gatnaşygy netijeli ýanmagy üpjün edýär.
2. Ot alma we güýç öndürmek
Uçgun wilkasy biogaz garyndysyny ýakýar, himiki energiýany mehaniki energiýa öwürýär.
3. Elektrik öwrülişine mehaniki
Mehaniki energiýa, dürli programmalar üçin elektrik öndürýän generatory güýçlendirýär.
4. Biogaz jensetleriniň goşundylary
· Gridden daşarky elektrik üpjünçiligi
Fermerler, uzak ýerler we oba ýerleri esasy tora bil baglamazdan elektrik öndürmek üçin biogaz gensetlerini ulanyp bilerler.
· Kogenerasiýa (CHP - kombinirlenen ýylylyk we güýç)
Käbir ulgamlar elektrik we ýylylygy ulanýarlar. umumy energiýa netijeliligini ýokarlandyryp, generatordan
· Galyndy-energiýa çözgütleri
Şäher häkimliginiň hapa suw desgalary, poligonlar we azyk gaýtadan işleýän pudaklar organiki galyndylary ulanylýan energiýa öwrüp biler.
· Senagat we täjirçilik energiýasy öndürmek
Zawodlar we ýyladyşhanalar biogaz bilen işleýän genleri birleşdirip, energiýa çykdajylaryny azaldyp biler.
5. Gensetlerde biogaz ulanmagyň peýdalary
Täzelenip bolýan we durnukly - gazylyp alynýan ýangyçlara garaşlylygy azaldar
Uglerod-bitarap energiýa - parnik gazlarynyň zyňyndylaryny peseldýär Galyndylary dolandyrmak çözgüdi - Organiki galyndylary gymmatly energiýa öwürýär Çykdajylary tygşytlamak - ýangyç çykdajylaryny azaldýar we uzak möhletleýin ykdysady peýdalary üpjün edýär Energetika howpsuzlygy - Durnukly we merkezleşdirilmedik energiýa çeşmesini hödürleýär
Biogazlary gaz öndüriji ulgamlara birikdirmek bilen, önümçilikler we jemgyýetler daşky gurşawa täsirini azaltmak bilen arassa, täzelenip bilýän energiýany ulanyp bilerler.
